| woensdag 8 april 2009 |
 |
Als Bosnië tegenwoordig nog eens het nieuws haalt, dan is dat omdat hun nationale voetbalploeg De Rode Duivels een pandoering heeft gegeven. Ooit was dat anders: tijdens de Bosnische oorlog in het begin van de jaren '90 zat de regio dagelijks in het nieuws. Orthodoxe Bosnische Serviërs, Bosnische moslims en katholieke Kroaten vochten een bloedig conflict uit.
Maar ook nu blijft het land verdeeld en de scheiding loopt nog steeds langs etnisch-religieuze lijnen. Tijdens de tweede week van de paasvakantie brengt een ploeg van VRT Nieuws (Stefan Blommaert en Kristien Bonneure) verslag uit over de Bosnische islam. Op radio (De Ochtend, Vandaag), televisie (Het Journaal van 1 en 7 u., Terzake) en op deredactie.be. Drie dagen lang, vanaf woensdag 15 april.
Voor veel jonge mensen komen namen als Srebrenica en Gorazde al uit een geschiedenisboek. Er heerst vrede in Bosnië, en dat is geen nieuws. En toch: het land blijft verdeeld: de Bosnische Serviërs in hun Republika Srpska; de moslims en de Kroaten in hun Federatie. Samenwerking is er nauwelijks, een internationale "opzichter" moet het allemaal met touwtjes en spuug aan elkaar houden, met als stok achter de deur: ruim 2000 buitenlandse militairen onder Europese vlag. Het is broze vrede, maar vrede.
Ver weg lonkt de Europese Unie. En dan komt onvermijdelijk de discussie over de islam weer boven. Ruim 4 op de 10 Bosniërs is moslim. Welk soort islam belijden zij? Hoe willen ze de samenleving inrichten? Is er nog wat overgebleven van de traditioneel tolerante Balkan-islam? Op vrijdag naar de moskee en daarna straffe rakia drinken op café? Suikerfeest én kerstmis vieren? Of is dat allemaal taboe na de laatste Balkanoorlog van de jaren '90, waar de religieuze identiteit als een transparantje op de etnische en nationalistische werd gelegd - ook aan Servische en Kroatische kant - met alle verschrikkelijke gevolgen vandien?
Tijdens de oorlog kwamen mujahedin van heinde en verre de geloofsgenoten bijstaan. Velen van hen zijn gebleven, en kregen als dank het Bosnische staatsburgerschap. Tot bleek dat ze andere bedoelingen en een radicale visie op geloof en maatschappij hadden. Een aantal van die wahabieten -geïnspireerd door de Saoedische versie van de islam - is het land uitgezet. Is er een link met Al Qaeda? In Guantanamo zitten enkele gevangenen met een Bosnisch paspoort.
Na de oorlog volgde genereuze steun uit islamitische hoek om al wat vernield was herop te bouwen. Bijna overal was de moskee het eerst aan de beurt: een nieuwe trotse minaret, een glanzend koperen dak, een madrassa-schooltje.
Maar anno 2009 blijkt het te wringen, in Bosnië: oud of nieuw geloof, inheems of geïmporteerd? In september nog werden de organisatoren van een homofilmfestival in Sarajevo elkaar geslagen door verontwaardigde gelovigen. In de hoofdstad is verplicht islamonderwijs op de kleuterschool ingevoerd. Tot woede van vele ouders.
In Bosnië leeft een islam van vier eeuwen oud, een Europese islam. Maar er zijn spanningen, en daarover wil VRT Nieuws berichten, door de ogen van gewone Bosniërs. Misschien kunnen we er in België - ook verdeeld qua taal en godsdienst – nog iets van leren. We zien het de komende dagen in radio- en tv-reportages in Het Journaal, Vandaag, De Ochtend en Terzake. Alle reportages staan ook op deredactie.be, net als het reisdagboek van Kristien Bonneure en Stefan Blommaert.
Met dank aan de Koning Boudewijnstichting.
'Als Allah in Bosnië', vanaf woensdag 15 april in 'Het Journaal', 'Terzake', 'De ochtend', 'Vandaag', en op deredactie.be
